Verdiept in een boek kun je je in een andere wereld wanen. Maar stel dat je nog geen plaatsnaambord kan ontcijferen. Of dat je een boodschap niet kunt vinden, omdat het etiket veranderd is. Laaggeletterdheid komt nog heel veel voor. Het thema ‘Beroemde Boeken’ van de bloemencorso is voor de gemeente Teylingen reden om extra aandacht te vragen voor dit probleem.
‘Ik kan niet rekenen’. ‘Oh, joh, da’s toch helemaal niet erg, dat kan ik ook niet zo goed. Pak toch gewoon een rekenmachine!’ Zo’n gesprek komt veel voor. Maar iemand die zegt ‘Ik kan niet lezen’, wordt voor gek verklaard. De schaamte die dit oproept, is precies de reden waarom laaggeletterdheid zo’n belangrijk onderwerp is.
Baan kwijt
“Het grootste probleem bij mensen die niet goed kunnen lezen? Dat is het gebrek aan zelfvertrouwen.” Ineke Berkhout, projectmedewerker bij het ROC ID College, is begaan met haar cursisten. Onder het motto: ‘Maak een nieuwe start!’ organiseert het ROC ID College samen met ROC Leiden en Holland Rijnland cursussen voor laaggeletterden. Berkhout voert de intakegesprekken met cursisten. De niveaus zijn heel verschillend. “Er zijn moeders die hun kinderen niet kunnen voorlezen. Anderen vinden het moeilijk om een goede brief te schrijven, of snappen de d’s en t’s niet. Zodra iemand over hun schouder meekijkt, breekt het zweet hen uit. Dat belemmert hen in hun werk, ze maken geen promotie of verliezen zelfs hun baan.”
Raar leven
Onderwijswethouder Henriëtte Wilbrink wil laaggeletterdheid in Teylingen verminderen. “Een leven zonder lezen is in deze maatschappij niet meer mogelijk. Álles gaat met letters. Probeer je eens in te denken dat je de weg in een vreemd dorp niet kunt vinden. Wat zou het leven raar zijn.” Wilbrink ontdekte pas tijdens een werkbezoek de ernst van laaggeletterdheid. “Ik sprak een cursist die over miljoenenprojecten in de bouw ging, zonder dat hij goed kon lezen en schrijven. Totdat hij bestellingen niet meer via de telefoon, maar via de computer moest doen. Toen ging het niet meer. Eerst ontwikkelen mensen allerlei maniertjes om met laaggeletterdheid om te gaan. Maar als er dan nieuwe werkprocessen komen, vallen ze door de mand.”
Tien procent
Wat doet gemeente Teylingen met deze ervaringen? Wilbrink: “We leren de medewerkers van de zorgloketten een antenne te ontwikkelen voor laaggeletterdheid. Als een klant zegt dat ‘ie zijn leesbril is vergeten en het formulier thuis wel invult, kunnen ze daar misschien op doorvragen.” “Gemeente Teylingen heeft ook een website met een voorleesfunctie. En in de bibliotheek moet net zo’n plek komen als het ‘Makkelijk Lezen Plein’ voor kinderen”, vult Berkhout aan. "Tien procent van de Nederlanders behoort tot de groep laaggeletterden, dus dat zou in Teylingen neer kunnen komen op 3.600 mensen."
Laaggeletterd
1,5 miljoen mensen in Nederland zijn laaggeletterd, waarvan twee
derde geboren en getogen Nederlanders. 200.000 mensen uit deze
groep kunnen helemaal niet lezen en schrijven. Bij de rest zijn de
niveaus erg verschillend: de een kan nog geen boodschappenlijstje
maken, terwijl de ander een brief moet leren schrijven. Daarom
worden cursussen helemaal afgestemd op de cursist